رئیس کانون افتا: بانک‌ها باید به سمت ایجاد ISAC مشترک حرکت کنند

دکتر ابوالفضل روحانی، رئیس کانون افتا، با تأکید بر ضرورت ایجاد مرکز اشتراک‌گذاری و تحلیل اطلاعات امنیتی (ISAC) در حوزه پولی و مالی کشور گفت: تجمیع داده‌های حملات سایبری بانک‌ها و پردازش آنها با هوش مصنوعی می‌تواند به هشدار زودهنگام، پیش‌بینی بهتر و واکنش سریع‌تر در برابر تهدیدات منجر شود.

به گزارش افتانا، دکتر ابوالفضل روحانی، رئیس کانون افتا، درباره تهدیدات فزاینده سایبری علیه بانک‌های کشور، گفت: برای ارتقای امنیت زیرساخت‌های بانکی می‌توان چند محور اصلی را مورد توجه قرار داد. نخستین محور، تجهیزات امنیتی عنوان است. زمانی می‌توانیم زیرساخت‌های خود را امن کنیم که تجهیزات امنیتی مورد استفاده، از جمله فایروال، IDS/IPS، PAM و DLP، از قابلیت اطمینان مناسبی برخوردار باشند. باید تا حد امکان از محصولات بومی قابل قبول استفاده شود و اگر در حوزه‌ای محصول بومی قابل قبول و عملیاتی وجود ندارد، از رویکرد چندبرندی استفاده کنیم. نباید همه تجهیزات شبکه و امنیتی خود را از یک برند یا یک تأمین‌کننده تهیه کنیم؛ چراکه در صورت وجود یک آسیب‌پذیری، دامنه آسیب می‌تواند افزایش پیدا کند، اما استفاده از تجهیزات چندبرندی می‌تواند تا حدودی سطح امنیت شبکه را افزایش دهد.

وی محور دوم را ضرورت استفاده بانک‌ها از خدمات امنیت مدیریت‌شده عنوان کرد و توضیح داد: در حوزه بانکی باید از خدمات امنیت مدیریت‌شده (MSSP) استفاده کنیم و بتوانیم حوزه امنیت را به مجموعه‌های تخصصی این حوزه بسپاریم. مجموعه مرکز مدیریت راهبردی افتا در این زمینه دغدغه و انگیزه‌های خوبی دارد و اقدامات قابل قبول و شایسته‌ای نیز در این حوزه انجام داده است.

رئیس کانون افتا با اشاره به اهمیت نیروی انسانی و ساختار سازمانی امنیت در بانک‌ها اظهار کرد: اگر ساختار بانک‌ها را بررسی کنیم، عمدتاً مجموعه‌هایی که در حوزه امنیت فضای مجازی، امنیت شبکه و امنیت زیرساخت فعالیت می‌کنند، ذیل معاونت فناوری قرار دارند. به نظر من این حوزه باید به عنوان یک مدیریت مستقل زیر نظر مدیرعامل قرار گیرد و مستقیماً نیز به مدیرعامل پاسخگو باشد.

وی همچنین بر ضرورت آموزش نیروی انسانی تأکید کرد و گفت: برخی مجموعه‌ها از جمله آکادمی بانکداری هوشمند، برنامه‌های خوبی برای آموزش در حوزه‌های مختلف تدوین کرده‌اند؛ از جمله مبانی بانکداری هوشمند، فناوری‌های کلیدی در بانکداری، امنیت، رگولاتوری و تطبیق هوشمند در بانکداری، حکمرانی دیجیتال در بانکداری و مدیریت تغییر. به نظر من این دوره‌ها باید رسمیت پیدا کنند و اگر قرار است ارتقای شغلی صورت گیرد یا فردی مسئولیتی را در حوزه کارشناسی یا مدیریتی برعهده بگیرد، گذراندن این دوره‌های آموزشی نیز مورد توجه قرار گیرد.

روحانی در ادامه اجرای کامل ISMS در ساختار بانک را از دیگر اولویت‌های امنیتی دانست و گفت: در بسیاری از موارد، آسیب‌هایی که مشاهده می‌کنیم ناشی از این است که ISMS به‌خوبی پیاده‌سازی، عملیاتی و اجرایی نشده است. همچنین باید مانورهای دوره‌ای و واقعی را در اولویت قرار دهیم و روی آنها کار کنیم تا آمادگی بانک‌ها در مواجهه با حملات واقعی افزایش پیدا کند.

وی اشتراک‌گذاری تجربیات برآمده از حملات سایبری میان بانک‌ها را یک ضرورت مهم دانست و گفت: یکی دیگر از اقدامات مهم، تدوین تجربیات و انتقال آنها بین بانک‌هاست. به هر حال در بانک‌های مختلف حوادثی رخ می‌دهد و پس از عبور از یک حادثه، باید درس‌آموخته‌های آن مکتوب شود. داده‌ها و دانش به‌دست‌آمده درباره حمله و نحوه مقابله با آن باید میان بانک‌ها به اشتراک گذاشته شود تا سطح بلوغ امنیتی در تمام بانک‌ها افزایش پیدا کند.

روحانی در ادامه یکی از اقدامات مهم در حوزه امنیت سایبری را ایجاد ISAC در سطح بانک‌ها، بانک مرکزی و کل حوزه پولی و مالی کشور دانست و گفت: اگر بتوانیم ساختار ISAC را در حوزه بانک‌ها، بانک مرکزی و کل حوزه پولی و مالی راه‌اندازی کنیم، تمام داده‌های حاصل از سنسورها و تجهیزات امنیتی بانک‌ها می‌تواند در یک لایه بالاتر تجمیع و پردازش شود. در این صورت اگر حادثه‌ای در یکی از مجموعه‌ها رخ دهد، هشدار آن می‌تواند به سایر مجموعه‌های حوزه پولی، مالی و بانکی منتقل شود.

وی درباره مهم‌ترین نقاط آسیب‌پذیر بانک‌های کشور در شرایط کنونی توضیح داد: باید به زنجیره تأمین در سطح بانک‌ها توجه جدی شود. این موضوع کل زنجیره تأمین، اعم از سخت‌افزار و نرم‌افزار را دربرمی‌گیرد. همچنین تجهیزات سخت‌افزاری، مین‌فریم‌ها و سرورهای قدیمی یا تجهیزاتی را که وصله‌های امنیتی، به‌روزرسانی‌ها یا لایسنس‌های آنها به‌روز نشده است، از دیگر نقاط آسیب‌پذیری هستند. موضوع دیگر، بحث رگولاتوری است. جایگاه و شأن بانک مرکزی در این حوزه بسیار مهم است و بانک مرکزی می‌تواند نقش تنظیم‌گری خود را به‌خوبی ایفا کند. اگر بانک مرکزی بتواند بایدها، نبایدها و الزامات امنیتی را برای تمام بانک‌ها استاندارد و تنظیم‌گری کند، در ادامه امکان ارزیابی و نظارت مناسب بر عملکرد بانک‌ها نیز فراهم خواهد شد.

رئیس کانون افتای کشور به اهمیت هوش مصنوعی در بانکداری دیجیتال و امنیت سایبری اشاره کرد و گفت: هوش مصنوعی مانند یک شمشیر دولبه است و هم می‌تواند مزایای بسیار زیادی برای ما داشته باشد و هم تهدیداتی برای سازمان‌ها، شبکه‌ها و زیرساخت‌ها ایجاد کند. از زمانی که هوش مصنوعی وارد این حوزه شده، طراحی حملات علیه زیرساخت‌ها و سامانه‌ها سریع‌تر، دقیق‌تر و در مقیاس بزرگ‌تر انجام می‌شود. بنابراین زمانی که هوش مصنوعی در حوزه مخرب مورد استفاده قرار می‌گیرد، می‌تواند توان تخریب را از نظر سرعت، دقت و گستره افزایش دهد. از سوی دیگر، هوش مصنوعی می‌تواند برای پردازش و تحلیل دقیق داده‌ها مورد استفاده قرار گیرد. ما پیش از این نیز داده داشتیم، اما در سال‌های اخیر با افزایش قدرت پردازش، استفاده از یادگیری ماشین، یادگیری عمیق و هوش مصنوعی، توانایی ما برای تحلیل دقیق داده‌ها افزایش یافته است.

وی تأکید کرد: باید در به‌کارگیری هوش مصنوعی در بانکداری دیجیتال توجه جدی شود، اما آموزش یکی از نخستین اولویت‌های استفاده از مزایای هوش مصنوعی است. همه تعاریف کلی هوش مصنوعی را می‌دانند، اما این تعاریف در حوزه بانکی باید متناسب با نیازهای این صنعت، سفارشی‌سازی و بومی‌سازی شود. باید چشم‌انداز بانکداری هوشمند مشخص شود و دقیقاً بدانیم در حوزه بانکداری دیجیتال و بانکداری هوشمند می‌خواهیم به کجا برسیم. چشم‌انداز، مأموریت و معماری مناسب در این اکوسیستم از الزامات اولیه است. همچنین باید مدل‌های کسب‌وکار و ارزش‌آفرینی در حوزه بانکداری دیجیتال و هوشمند، تجربه مشتری و بانکداری شخصی‌سازی‌شده مورد توجه قرار گیرد. یکی از توانمندی‌های بانکداری هوشمند این است که بتوانیم خدمات خود را متناسب با نیاز، سلیقه و علایق هر مشتری ارائه کنیم؛ به‌گونه‌ای که هر مشتری احساس کند بانک متناسب با نیازهای او شکل گرفته است.

روحانی با اشاره به اهمیت یادگیری ماشین و کلان‌داده در بانکداری گفت: در حوزه بانکداری باید به موضوعاتی مانند یادگیری ماشین، نحوه استفاده و نگهداری از کلان‌داده‌ها و تحلیل آنها توجه کنیم تا بتوانیم از داده‌ها برای ارتقای سطح خدمات بانکی استفاده کنیم. همچنین فناوری‌هایی مانند بلاکچین و دفاتر کل توزیع‌شده (DLT)، رایانش ابری و اینترنت اشیا را از دیگر فناوری‌هایی است که می‌توانند در توسعه بانکداری دیجیتال و هوشمند مورد استفاده قرار گیرند. تحول و تحلیل داده، یکی دیگر از ارکان بانکداری هوشمند است. داده مانند نفت خام است و برای اینکه بتوان از آن ارزش‌آفرینی کرد، باید فرآیندهای مدیریت، پردازش و تحلیل روی آن انجام شود. در کنار مدیریت و تحلیل داده، موضوع حاکمیت و حکمرانی داده نیز اهمیت بسیار زیادی دارد و باید در حوزه بانکداری هوشمند، موضوعاتی مانند حکمرانی داده، مدیریت تغییر و امنیت سازمانی تعیین تکلیف شوند.

رئیس کانون افتای کشور، احراز هویت دیجیتال و KYC را نیز از ارکان مهم بانکداری دیجیتال و هوشمند دانست و گفت: بانک باید بداند مشتری خود چه کسی است و در دنیا نیز روش‌های علمی و طرح‌های مختلفی برای این موضوع پیاده‌سازی شده است. باید در حوزه احراز هویت دیجیتال در بانکداری اقدامات جدی انجام دهیم؛ چراکه این موضوع می‌تواند سطح امنیت را در بانکداری باز و بانکداری هوشمند افزایش دهد.

وی درباره حرکت به‌ سوی استفاده از سامانه‌های هوشمند برای مقابله با حملات سایبری با تاکید بر ضرورت ایجاد ISAC در حوزه پولی، گفت: در ساختار بانکی، پولی و مالی، اعم از بانک‌ها، فین‌تک‌ها و سایر بخش‌های مالی، باید ساختار ISAC ایجاد شود. در صورت ایجاد ISAC، داده‌های سامانه‌ها و تجهیزات مختلف امنیتی در یک لایه بالاتر تجمیع و پردازش می‌شود و اطلاعات مدیریتی و امنیتی به این لایه انتقال پیدا می‌کند.

روحانی گفت: نخستین مزیت این ساختار، ارتقای دانش امنیتی در کل این سامانه است و از سوی دیگر می‌توان به هشدار زودهنگام دست پیدا کرد؛ یعنی تجربیات و داده‌های مربوط به حملات مختلف در یک نقطه تجمیع شود و در صورت مشاهده الگوی مشابه، هشدار آن به سایر اعضای شبکه منتقل شود تا برای مقابله آماده باشند. با توجه به قابلیت‌های هوش مصنوعی، داده‌های مربوط به حملات سایبری نیز باید تجمیع و با استفاده از هوش مصنوعی پردازش شوند تا الگوها و رفتارهای مختلف حملات شناسایی و برای مقابله با تهدیدات مورد استفاده قرار گیرند.

وی در ادامه با اشاره به روش‌های مختلف تشخیص حملات سایبری گفت: یکی از روش‌ها، تشخیص مبتنی بر امضاست. هر حمله می‌تواند الگو، روش یا مشخصه‌ای داشته باشد که در سامانه ثبت می‌شود و زمانی که همان الگو مشاهده شود، سیستم می‌تواند وقوع حمله را تشخیص دهد. روش دیگر، تشخیص رفتارهای غیرمتعارف است؛ به این معنا که سامانه در شرایط عادی رفتار مشخصی دارد و اگر رفتاری غیرمتعارف در سیستم مشاهده شود، سامانه می‌تواند احتمال وقوع حمله را تشخیص دهد.

رئیس کانون افتا درنهایت تاکید کرد: اگر بتوانیم تمام داده‌های مربوط به حملات در حوزه بانکی، پولی، مالی و فین‌تک را در یک لایه بالاتر، یعنی ISAC، تجمیع و با استفاده از هوش مصنوعی پردازش کنیم، می‌توانیم به تحلیل قوی‌تر، پیش‌بینی بهتر و واکنش سریع‌تر در برابر حملات سایبری دست پیدا کنیم.